MEMURLARIN SOSYAL GÜVENLİK HAKLARI

 

1-Memurların en önemli-başlıca sosyal güvenlik hakları nelerdir?

C: Emeklilik ve sağlık hakları ile çalışmakta iken geçerli olan iş kazası hakları olarak özetlenebilir. Kişi çalıştığı sırada, çalıştığı Kurum tarafından kendi adına her ay SGK ya belli sigorta kollarına ödenen primler karşılığında bu hakları elde eder.

2-İşsizlik sigortasından faydalanabilir mi?

C: İşsizlik sigortası ile ilgili Kanun kapsamına girmezler. Dolayısıyla işsizlik sigortasına prim de ödenmez, haklarından da faydalanamaz.

4447 sayılı Kanunun 46 md 3.fıkrası: “5510 sayılı Kanunun; 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri, ikinci fıkrası kapsamında olanlardan bir hizmet akdine dayalı olarak çalışmayanlar ve üçüncü fıkrası, 5 inci, 6 ncı ve geçici 13 üncü maddeleri kapsamında olanlar ile 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesi kapsamında olmakla birlikte memur veya 22/1/1990 tarihli ve 399 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi sözleşmeli statüde bulunanlar ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu, 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu, 2914 sayılı Yüksek Öğretim Personel Kanunu, 233 ve 399 sayılı kanun hükmünde kararnameler ile 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilat kanunlarındaki hükümlerine göre sözleşmeli personel statüsünde çalışanlar (18/5/1994 tarihli ve 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 31 inci maddesi kapsamında yer alan sözleşmeli personel dâhil) ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre geçici personel statüsünde çalıştırılanlar bu Kanun kapsamına dahil değildir.” .

3-Memurların sosyal güvenlik hakları hangi kanunlar ile düzenlenmiştir?

C: 01.10.2008 tarihinden sonra 5510 sayılı SGK Kanunu ile memur-işçi-bağkur luların sosyal güvenlik konuları tek kanunda birleştirilmiştir. Memurlara ilişkin konu ile ilgili düzenlemeler daha önceden ise 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu ve 657 sayılı Kanunlar ile düzenlenmekte idi. Şu anda özellikle emeklilik hakkı ile ilgili konularda 01.10.2008 tarihinden önce memuriyete başlamış olanlar için eski kanun hükümleri (5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu) geçerli olmaktadır.

4-Emeklilik şartları bu Kanunların hangi maddelerinde açıklanmaktadır?

C: 01.10.2008 tarihinden önce işe başlayan memurlar için 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununun 39 ve Geçici 205 inci maddelerinde, bu tarihten sonra işe başlayanlar için ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 28 inci maddesinde açıklanmaktadır.

5-Memuriyetten ihraç edilenlerin;

I-Emeklilik hakları nasıl etkileniyor?

C: Memuriyetin ne şekilde sona erdiğinin (istifa, ihraç, suç işleme, tutukluluk vb.) emekli aylıklarının bağlanmasında hiçbir etkisi bulunmamaktadır. Ancak ikramiyenin hak edilmesinde-ödenmesinde memuriyetin nasıl sonlandığı önemli. İkramiye konusu 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununun 89 uncu maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre;

  • Tüm çalışmaları memuriyette geçmiş olan kişiler, tıpkı emekli aylıklarında olduğu gibi, memuriyetin nasıl sonlandığına bakılmaksızın, emeklilik ile birlikte ikramiye hakkını da elde ederler.
  • Memuriyetten önce veya sonra işçi veya bağkurlu olarak hizmetleri bulunup da, tüm bu hizmetlerini birleştirilerek emekli oluyorsa, bu defa ikramiyenin ödenebilmesi için memuriyetin 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesine uygun sonlanmış olması gerekmektedir. Aksi halde ikramiye ödenmemektedir.

Madde 89 – (İkinci fıkra)

Birinci fıkra kapsamına girmemekle birlikte, bu Kanun ve/veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında hizmeti bulunanlardan mülga 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca birleştirilen hizmet süreleri üzerinden emeklilik, yaşlılık ya da malullük aylığı bağlananlara ise; bu Kanun veya 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi hükümlerine tabi olarak bu Kanuna tabi daire, kuruluş ve ortaklıklarda geçen çalışmalarının, 25/8/1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinde belirtilen kıdem tazminatına hak kazanma şartlarına uygun olarak sona ermiş olması şartıyla emekli ikramiyesi ödenir.

II-Memuriyet dışında hizmetleri olduğunda hizmet birleştirilmesi mecburi midir?

C: Farklı statülerdeki (işçi-esnaf-memur) çalışma günlerinin birleştirilmesi 2829 sayılı Kanun ile düzenlenmiş olup bir mecburiyet değil bir haktır. Bu durumda memuriyetten ihraç edilen bir kişinin memuriyette geçen hizmetleri emekliliği için yeterli geliyorsa, o zaman ikramiye hakkının yanmaması için hizmet birleştirmesi yapmaması gerekmektedir. Ancak emeklilik hakkı için diğer statülerdeki hizmetlerine gereksinim varsa o zaman emekli aylığının hak edilebilmesi için mecburen hizmet birleştirmesi yoluna gidilecek sonucunda ikramiye hakkı da kaybedilmiş olacaktır.

III-Emeklilik için eksik kalan günlerin tamamlanması için isteğe bağlı sigortalı olunabilir mi?

C: Memurların isteğe bağlı iştirakçiliği 5434 sayılı Kanunun 12. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin 1. fıkrası “657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tâbi olarak en az on yıl çalıştıktan sonra, memurluktan çıkarılmış olanlar ile aynı Kanun’un 96. maddesi kapsamına girenler ve anılan Kanun’un 48. maddesinin (A) bendinin (5) numaralı alt bendinde aranan nitelikleri kaybedenler hariç olmak üzere ’’ ibaresi ile memuriyetten çıkarılanların isteğe bağlı iştirakçi olamayacağı hükme bağlanmıştır.

IV-Bu durumda emeklilik için yeterli günü olmayanlar hangi statüden emekli olacaklar?

C: Emeklilikleri için eksik kalan günlerini işçi veya bağımsız çalışma statülerinden birinde tamamlamak durumundadır. İsteğe bağlı sigorta da bu iki statüden birine göre olacaktır. Bu durumda hangi statüden emekli olunacağını 2829 sayılı Sosyal Güvenlik Kurumlarına Tabi Olarak Geçen Hizmetlerin Birleştirilmesi Hakkında Kanun’un “Aylığı Bağlayacak Kurum” başlıklı 7. maddesi belirleyecektir.

“Aylığı bağlayacak kurum:

Madde 8 – Birleştirilmiş hizmet süreleri toplamı üzerinden, ilgililere; son yedi yıllık fiili hizmet süresi içinde fiili hizmet süresi fazla olan kurumca, hizmet sürelerinin eşit olması halinde ise eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi olduğu kurumca, kendi mevzuatına göre aylık bağlanır ve ödenir.

Kanunun 8 nci maddesi uyarınca, aylığın bağlanacağı sigortalılık statüsünün tayininde, sigortalıların emeklilik başvurularından geriye doğru prim veya kesenek  ödenerek geçen son yedi yıllık fiili hizmet (360×7=2520 gün) süresi esas alınır.

Aylığın bağlanıp ödenmesi, bu süre içinde fiili hizmet süresi fazla olan statüden (işçi-esnaf-memur), hizmet sürelerinin eşit olması halinde eşit hizmet sürelerinden sonuncusunun tabi  olduğu kendi mevzuatına göre yapılır. Her halükarda aylığı bağlayacak Kurum SGK olmakla birlikte emeklilik şartları (süre, yaş, gün sayısı, maaş hesaplaması vb.) tabi olacağı sigortalılık statüsünün mevzuatına göre belirlenmiş olacaktır.

Kanunda geçen fiili hizmet sürelerinden kasıt çalışma gün sayılarıdır. Memuriyetine son verilen iştirakçinin, hizmet süresini doldurmakla birlikte Kanunun aradığı yaş şartını bekliyor ve bu süreyi diğer statülere göre çalışarak veya isteğe bağlı sigorta ödeyerek geçiriyorsa, bu şekildeki hizmet günü 3 yıl 6 ayı (1.260 gün) geçmez ise hak edeceği  emekli aylığı memuriyet statüsüne göre, 1.260 günü geçer ise bu defa çalıştığı statünün (SSK/ Bağ-Kur) mevzuatına göre aylık bağlanacaktır.

Bu durumda kişinin, kendi durumuna göre bir yol belirlemesi gerekmektedir. Ancak bu konudaki gerekli araştırmayı önceden yapıp kendi durumuna göre kararını belirlememiş ise; daha sonra uğrayacağı hak kayıplarını telafi etmesi mümkün olmayacak, çok zor veya maliyetli olacaktır.

6-Her hangi bir yerde çalışması olmayan bir kişinin emeklilik ve sağlık sigortasına prim yatırması ve sağlanan haklardan yararlanması konusunda bilinmesi gereken hususlar nelerdir?

C: Bilindiği gibi hiçbir yerde çalışması olmayan bir kişi zorunlu olarak sağlık sigortasına prim ödemesi ve genel sağlık sigortalısı (GSS) olmak durumundadır. Her hangi bir yerde çalışmakta iken işten ayrılan bir kişi, işten ayrılma tarihinden itibaren 100 gün boyunca –işten ayrıldığı tarihten önceki bir yıl içinde en az 90 gün GSS primi ödemiş olması kuralıyla- sağlık hizmetlerinden ailesiyle birlikte yararlanmaya devam edebilmektedir (5510/Md.67). Bu tarihten sonra, hala her hangi bir yerde çalışması yoksa zorunlu genel sağlık sigortalılığı başlayacaktır.

Her hangi bir yerde çalışması olmayan kişinin genel sağlık sigortasına ödeyeceği aylık prim miktarı ikamet ettiği hanenin-ailenin gelir düzeyine göre kademeli olarak belirlenmektedir.

Gelir Testi Sonucu Tespit Edilen Kişi Başına Düşen Aylık Gelir Durumuna Göre (01/01/2016 – 31/12/2016 Tarihleri Arası)

Aylık Geliri 549 TL’den Az Olanlar

(Asg. Üc./3)Aylık Geliri 549 TL’den 1.647 TL’ye Kadar Olanlar (Asg. Üc.)Aylık Geliri 1.647 TL’den 3.294 TL’ye Kadar Olanlar (Asg. Üc.*2)Aylık Geliri 3.294 TL’den Fazla Olanlar

0 (Primleri Devlet Tarafından Ödenir)65,88 TL197,64 TL395,28 TL

Genel sağlık sigortalısı olmak ve bu primleri ödemek isteğe bağlı olmayıp, SGK otomatik olarak durumu uyan kişileri sistemin içerisine almaktadır. Hangi gelir düzeyinden prim ödeneceğinin belirlenmesi için kişinin Kaymakamlıkların ilgili birimlerine başvurması gerekmektedir. Gelir testine başvurmayan kişinin primi aylık 3.kademeden 197,64 TL olarak belirlenir.  Gelir testi ikamet ettiği hanedeki kişilerin aylık kazançlarına, üzerlerine kayıtlı menkul ve gayri menkullere göre Kaymakamlıkların ilgili birimlerince belirlenmektedir.

7-Baba veya anne için yapılacak aile-hane gelir testi sonucunda, diğer aile fertleri sağlık hizmetlerinden nasıl yararlanıyorlar?

C: Çalışmaya bağlı sigortalılıkta olduğu gibi, zorunlu gss lilikte de sigortalı olan bir kişinin aile bireyleri de anne veya baba üzerinden sağlık hizmetlerinden yararlanabilmektedir. Ailede bir kişinin ödeyeceği prim ile diğer aile üyeleri de yaş-çalışmama gibi şartları da taşıması kaydıyla ayrıca prim ödemesine gerek olmaksızın sağlık hizmetlerinden faydalanır. Ancak aynı hanedeki çocuğun eğitim durumuna göre 18-20-25 yaşını doldurması ile aynı gelir testi sonucuna göre onun da prim ödeyerek sağlıktan yararlanması gerekmektedir. Çünkü bu durumda anne-baba üzerinden düşmektedir.

8-Primler ödenmezse sağlık yardımları kesiliyor mu?

C: 5510 sayılı Kanunun 67 nci maddesine göre 60 günden fazla prim borcu olanların sağlık hizmetleri bazı istisnalar hariç kesiliyor.  Borcu olsa da sağlık hizmetlerinin kesilmeyeceği bazı istisnalar: 18 yaşını doldurmamış olan kişiler, analık-gebelik halleri, acil haller, trafik kazası halleri, işkazası ile meslek hastalığı halleri, tıbben başkasının bakımına muhtaç olan kişiler, bulaşıcı hastalıklar vb. Bu durumlara yazılan ilaçlar da aynı şekilde borcu olsa da eczaneden alınabilmektedir.

9-GSS borcum veya sağlık hizmetlerinden yararlanıp-yararlanamadığımı hastaneye-eczaneye gitmeden öğrenebiliyor muyum?

C: E-devlet şifresi ile bu bilgiler SGK hizmetlerinden görülebilmektedir. (SPAS-GSS borcu sorgulama)

10-GSS primi emekliliğe sayılmadığı için onun yerine isteğe bağlı sigorta primi ödemek daha mantıklı değil mi?

C: Buna kişiler kendi durumuna göre karar vermesi gerekmektedir. Ödeme gücü, GSS gelir testi sonucu, emeklilik hesabı vb. hepsini dikkate alıp buna göre karar vermesi gerekmektedir. Basit bir hesap yapılacak olursa aylık ödenmesi gereken isteğe bağlı emeklilik primi 527 TL dir. Bu tutarın emeklilik için sağlayacağı faydayla birlikte düşünülüp sadece sağlık için ailenin gelir durumuna göre ödenmesi gereken 0-66-198-395 TL tutarları ile karşılaştırılması gerekmektedir. Kişinin yaş durumu, emeklilik için ihtiyaç duyduğu gün sayısı gibi hususlar da değerlendirilmelidir.

Burada dikkat alınması gereken bir diğer husus ise kişinin her hangi bir yerde çalışması halinde işverene ola maliyeti konusudur. Normalde asgari ücret üzerinden bir işçi için ödenmesi gereken prim 617 TL dir. İşverenin borcu yoksa bundan 82 TL indirim yapılmakta, işyerinin diğer bazı şartları ile birlikte işçi eğer son 6 aydır çalışmayan biri ise 6111 sayılı Teşvik kapsamında 255 TL daha indirim sağlanmaktadır (bu indirim bir kişi için ortalama 2,5 yıl boyunca sağlanmakta olup özellikle ilk defa işçi çalıştırılacak işyerleri bu kapsamdan maksimum düzeyde yararlanmaktadır). Bu durumda geriye ödenmesi gereken aylık 278 TL prim tutarı kalmaktadır. Bu durumda GSS primleri ile karşılaştırılması gereken emeklilik primi 617 TL yerine 278 TL olacaktır.